ANTONÍN DVOŘÁK - TỪ THẾ GIỚI MỚI - GIAO HƯỞNG SỐ 9
TỪ THẾ GIỚI MỚI
GIAO HƯỞNG SỐ 9 - ANTONÍN DVOŘÁK
Đối với nhiều khán giả đi nghe nhạc cổ điển lâu năm, có một lệ “ngầm” mà có lẽ mỗi người đều tự nhận thấy, đó là hạn chế không vỗ tay ở khoảng nghỉ giữa các chương trong một tác phẩm như concerto, giao hưởng, hoặc có chăng thì vỗ tay khi vừa hết chương đầu. Lý do đơn giản là để không làm đứt mạch âm nhạc xuyên suốt cả tác phẩm dài. Thói quen này có thể gọi là “lệ”, không là quy tắc cứng nhắc, bởi thực chất vỗ tay là biểu hiện vô tư nhất của người mến mộ cái đẹp khi muốn tán thưởng một màn trình diễn nghệ thuật tuyệt vời. Trong lịch sử trình diễn giao hưởng, có một tác phẩm đã khiến cho cả nhà hát vang rền tiếng vỗ tay như sấm sau từng chương, không chỉ lúc hết chương 1 hay kết toàn bộ tác phẩm, và tác giả cảm thấy mình phải đứng dậy và cúi chào cảm tạ công chúng: nhạc sỹ đó là Antonín Dvořák, trong buổi công diễn Giao hưởng số 9 “Từ thế giới mới” của ông ngày 16 tháng 12 năm 1893 tại New York.
Khi bản giao hưởng được xuất bản, nhiều dàn nhạc phía châu Âu đã lựa chọn biểu diễn ngay, và tác phẩm lập tức phổ biến ra khắp hai bên Tân thế giới và Cựu thế giới. Sự nhiệt tình của khán thính giả khắp địa cầu đã chứng minh cho sức mạnh hoà hợp lòng người của âm nhạc: trong bản “Từ thế giới mới”, người ta vừa nghe thấy quen thuộc từ truyền thống Tây Âu do Beethoven xác lập, chất liệu dân ca dân vũ của Anh-điêng, vừa cảm nhận được chút gì đó từ dòng nhạc tâm linh của người Mỹ gốc Phi… Dường như, Dvořák đã vay mượn từ âm nhạc của quê hương Bohemia, đặc biệt là trong các điệu nhảy Slav (Xla-vơ) và thang âm ngũ cung.
Giao hưởng 9 được Dvořák viết không chỉ bởi ông đã nghe thấy thanh âm người Mỹ đàn hát, mà còn được chắp bút khi ông nhìn thấy một nước Mỹ non trẻ đang hình thành, cả ở thành phố New York nơi ông làm giám đốc Nhạc viện quốc gia, và cả ở thảo nguyên Iowa nơi ông tới mùa hè.
-----------
Vẫn giữ lối kết cấu 4 chương của thể loại, Dvořák đưa hơi thở mới mẻ vào tác phẩm bằng nhiều chất liệu nhạc từ nhiều vùng miền:
Chương 1 có khởi đầu với một đoạn dẫn nhập Adagio chậm, chứa đựng âm hình chủ đạo (leitmotif). Bắt đầu vào tốc độ rất nhanh Allegro molto là cấu trúc sonata: phần trình bày gồm chủ đề 1 Mi thứ nhanh nhẹn, chủ đề 2 Sol thứ mang dáng dấp điệu nhảy polka Czech và âm hình kết gần với giai điệu Swing Low, Sweet Chariot – một bài hát truyền thống của người Mỹ gốc Phi. Chương nhạc kết thúc bằng một coda, có chủ đề chính do kèn đồng chơi trên nền tutti toàn dàn nhạc.
Chương 2 Largo - chậm nghiêm trang, bắt đầu bằng chuỗi hợp âm do khối kèn hơi diễn tấu. Sau đó kèn Cor Anh chơi chủ đề chính nổi tiếng, dàn dây đệm khẽ tiếng. Phần giữa chương khơi dậy một tâm trạng hoài nhớ và cô liêu… dần dẫn tới một đoạn hành khúc tang lễ trên nền gảy pizzicato.
Chương 3 là một chương scherzo viết ở hình thức ba phần, phần đầu Molto vivace rất nhanh, rộn ràng; phần giữa Poco sostenuto hơi kìm nén. Chương 3 chịu ảnh hưởng từ sử thi Khúc ca Hiawatha (The Song of Hiawatha) của Henry Wadsworth Longfellow. Ở Coda của chương 3 ta lại nghe vang vọng chủ đề chính chương 1.
Chương 4 Allegro con fuoco – nhanh sôi nổi mang hình thức sonata. Phần mở đầu của chương ngắn gọn, sau đó chủ đề chính do kèn horn và trumpet trình bày, tương phản với phần đệm hợp âm của cả dàn nhạc. Chủ đề 2 do bè clarinet chơi trên cao, trên nền láy rền tremolo của tổ dây. Chương nhạc đạt tới cao trào cực điểm ở coda, trong đó chất liệu từ ba chương trước được sử dụng lần cuối. Cuối cùng, bầu không khí khải hoàn khép lại cả chương cũng như toàn bộ tác phẩm.
Mai Hạnh, 7.2022.
Bài viết nổi bật
DÀN NHẠC GIAO HƯỞNG VIỆT NAM CÔNG BỐ MÙA DIỄN NĂM 2026
Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam (VNSO) trân trọng công bố 10 chương trình Hòa nhạc đặt vé trước (Subscription Concert Series) và một số chương trình khác năm 2026, diễn ra tại Phòng Hòa nhạc Lớn – Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.
TỪ ROCOCO, QUA BÃO TÁP VÀ XUNG KÍCH ĐẾN LÃNG MẠN HOÀ NHẠC ĐẶT VÉ TRƯỚC SỐ 180 - HÀNH TRÌNH NGHỆ THUẬT KÉO DÀI 2 THẾ KỶ
Giao hưởng số 44 của Haydn, Biến tấu trên chủ đề Rococo và Giao hưởng số 5 Mi thứ của Tchaikovsky - ba tác phẩm ở của hai tác giả lớn của thế kỷ 18-19, đều tựu chung những nét tinh hoa nhất của nghệ thuật Rococo, Sturm und Drang và Lãng mạn. Theo dõi ba tác phẩm này, ta có thể thấy rõ quá trình chuyển dịch thẩm mỹ từ vẻ đẹp cân bằng và trang trí sang thế giới hướng nội sâu sắc và kịch tính của âm nhạc giao hưởng châu Âu.
HAYDN - CON NGƯỜI KHI PHỤC VỤ CHỦ NHÂN VÀ KHI ĐƯỢC LÀ CHÍNH MÌNH
Haydn vẫn là người phải đi phục vụ người khác, nên ta có thể nghe âm nhạc của ông trước những năm 1768 còn rất yên ả dễ chịu đúng chất quý tộc nhàn tản. Đó là một Haydn ở tư cách người phụ trách âm nhạc cho gia tộc Eszterházy, nhưng còn một Haydn được tự do đưa những cảm xúc khác của riêng mình vào âm nhạc thì ta phải tìm đến khối sáng tác của ông những năm 1768–1773, một giai đoạn đặc thù nổi tiếng. Đây là thời kỳ Haydn viết nhiều tác phẩm mang màu sắc kịch tính, dữ dội, u tối – rất khác với phong cách cân bằng của ông trước và sau đó.
P. I. TCHAIKOVSKY: GIAO HƯỞNG SỐ 5 MI THỨ, OP.64
Nếu bản giao hưởng số 5 của Beethoven là Định mệnh gõ cửa, thì bản giao hưởng số 5 của Tchaikovsky có lẽ là nỗ lực thoát ra khỏi Định mệnh ấy. Hình tượng “Định mệnh” cũng được Tchaikovsky gói gọn vào một mô-típ – chủ đề chung đi xuyên suốt cả 4 chương của bản Giao hưởng số 5. Chủ đề về định mệnh cũng là những gì Tchaikovsky đã trăn trở suốt nhiều năm.
Tin tức liên quan
A. DVOŘÁK - GIAO HƯỞNG SỐ 8 SOL TRƯỞNG
Giao hưởng số 8 Sol trưởng của Antonín Dvořák (1841 – 1904) là một bản nhạc ngập tràn sức sống, như khắc hoạ một khung cảnh thôn quê rộn rã, tưng bừng: ta nghe nhạc là có thể thấy trước mắt cảnh những nông dân Bohemian đang khiêu vũ, tiếng kèn gọi từ xa dội lại, tiếng chim gọi bầy ríu rít trong rừng…. Đó là một thế giới đầy mê hoặc, vừa đắm say vừa mang cảm giác bình yên khó tả.
F. MENDELSSOHN - CONCERTO VIOLIN MI THỨ, OP. 64
Không ai không khỏi sững sờ và không thấy như bị mê hoặc khi lần đầu nghe những thanh âm mở ra bản Concerto Violin của Mendelssohn cất lên bên tai. Cây đàn solo kiêu hãnh và lôi cuốn, tiếp tục tạo thành một dòng chảy chạy nốt nhanh và tinh tế - bravura - kéo người nghe đi với một sức hấp dẫn không thể chối từ, và kể cả có nghe lại nhiều lần, hàng trăm nghìn khán giả vẫn xao động và ghi nhớ.
GIOACHINO ROSSINI - OVERTURE THỢ CẠO THÀNH SEVILLE
Il barbiere di Siviglia - Thợ cạo thành Seville là vở opera hài nổi tiếng nhất của Rossini, dựa trên vở kịch cùng tên của đại văn hào Pháp Beaumarchais. Câu chuyện xoay quanh bá tước Almaviva, cô gái trẻ Rosina và anh thợ cạo Figaro lanh lợi.
HÒA NHẠC ĐẶT VÉ TRƯỚC SỐ 183 ROSSINI – MENDELSSOHN – DVORÁK
Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam trân trọng giới thiệu Subscription Concert Vol. 183 dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Kim Xuân Hiếu cùng nghệ sỹ violin Hoàng Hồ Khánh Vân.