F. MENDELSSOHN - CONCERTO VIOLIN MI THỨ, OP. 64
F. MENDELSSOHN - CONCERTO VIOLIN MI THỨ, OP. 64
Không ai không khỏi sững sờ và không thấy như bị mê hoặc khi lần đầu nghe những thanh âm mở ra bản Concerto Violin của Mendelssohn cất lên bên tai. Cây đàn solo kiêu hãnh và lôi cuốn, tiếp tục tạo thành một dòng chảy chạy nốt nhanh và tinh tế - bravura - kéo người nghe đi với một sức hấp dẫn không thể chối từ, và kể cả có nghe lại nhiều lần, hàng trăm nghìn khán giả vẫn xao động và ghi nhớ. Đó cũng là một ấn tượng bất thường đối với thể loại concerto ở vào thời điểm nó mới ra đời, bởi thông thường dàn nhạc phải có thêm nhiều không gian để tạo bước đệm dẫn lối cho cây đàn độc tấu vào sau.
Chủ đề thứ hai như cơn sóng lùi ra xa, tĩnh lặng và lắng đọng bởi các kèn gỗ, còn cây violin chơi một nốt Sol buông làm nền. Chương I Allegro molto appassionato của bản concerto còn thêm một điều mới lạ gây chú ý: nếu như ở một concerto cổ điển điển hình, đoạn cadenza được nghệ sỹ độc tấu biểu diễn ứng tác và nằm ở sau phần tái hiện, trước đoạn coda cuối cùng - thì Mendelssohn đã viết sẵn cadenza như một phần cố định không thể tách rời của tác phẩm, xuất hiện từ trước phần tái hiện chủ đề chính.
Xu hướng chung của thẩm mỹ âm nhạc thế kỷ 19 là đảm bảo sự lưu chuyển của dòng mạch cảm xúc, xóa nhòa ranh giới giữa các phần. Mendelssohn đã kết nối chương 1 với chương 2 bằng một bước tiến khẽ: từ nốt Si của hợp âm cuối cùng chương trước lên nửa cung tới nốt Do của chương sau - từ chương Mi thứ rạo rực đổi sang chương Do trưởng trữ tình chậm rãi. Chương II Andante gồm ba phần, phần giữa La thứ trước hết do dàn nhạc đưa ra, rồi đến cây đàn độc tấu tiếp nhận.
Chuyển tiếp từ chương giữa vào chương III Allegretto non troppo – Allegro molto vivace, Mendelssohn gợi nhắc hình bóng ám ảnh của chủ đề đầu chương I, nhưng có gì đó u uẩn và tiếc nuối. Nhưng cảm giác tối tăm này không kéo dài, ngay sau đó là dàn nhạc chơi fanfare nguy nga, chấm dứt nỗi sầu muộn, và chủ đề chính A vang lên hân hoan. Cả chương diễn ra theo cấu trúc Rondo Sonata ABACABA. Trong chương này cây violin thể hiện những ngón đàn cực kỳ phức tạp, tốc độ nhanh như vũ bão khiến ta nghẹt thở theo dõi.
Để viết nên tuyệt tác này không phải ngày một ngày hai, Mendelssohn đã bị ám ảnh bởi chính giai điệu mình nghĩ ra từ 1838 và dành đến 6 năm để hoàn thành, rồi đến 1845 mới chính thức ra mắt tác phẩm.
Concerto Violin Mi thứ Op.64 cũng là bản concerto cuối cùng của Mendelssohn, là đỉnh cao chói lọi của âm nhạc Lãng mạn nói chung và âm nhạc cho vỹ cầm nói riêng.
Mai Hạnh, 5.2025.
Bài viết nổi bật
DÀN NHẠC GIAO HƯỞNG VIỆT NAM CÔNG BỐ MÙA DIỄN NĂM 2026
Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam (VNSO) trân trọng công bố 10 chương trình Hòa nhạc đặt vé trước (Subscription Concert Series) và một số chương trình khác năm 2026, diễn ra tại Phòng Hòa nhạc Lớn – Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.
TỪ ROCOCO, QUA BÃO TÁP VÀ XUNG KÍCH ĐẾN LÃNG MẠN HOÀ NHẠC ĐẶT VÉ TRƯỚC SỐ 180 - HÀNH TRÌNH NGHỆ THUẬT KÉO DÀI 2 THẾ KỶ
Giao hưởng số 44 của Haydn, Biến tấu trên chủ đề Rococo và Giao hưởng số 5 Mi thứ của Tchaikovsky - ba tác phẩm ở của hai tác giả lớn của thế kỷ 18-19, đều tựu chung những nét tinh hoa nhất của nghệ thuật Rococo, Sturm und Drang và Lãng mạn. Theo dõi ba tác phẩm này, ta có thể thấy rõ quá trình chuyển dịch thẩm mỹ từ vẻ đẹp cân bằng và trang trí sang thế giới hướng nội sâu sắc và kịch tính của âm nhạc giao hưởng châu Âu.
HAYDN - CON NGƯỜI KHI PHỤC VỤ CHỦ NHÂN VÀ KHI ĐƯỢC LÀ CHÍNH MÌNH
Haydn vẫn là người phải đi phục vụ người khác, nên ta có thể nghe âm nhạc của ông trước những năm 1768 còn rất yên ả dễ chịu đúng chất quý tộc nhàn tản. Đó là một Haydn ở tư cách người phụ trách âm nhạc cho gia tộc Eszterházy, nhưng còn một Haydn được tự do đưa những cảm xúc khác của riêng mình vào âm nhạc thì ta phải tìm đến khối sáng tác của ông những năm 1768–1773, một giai đoạn đặc thù nổi tiếng. Đây là thời kỳ Haydn viết nhiều tác phẩm mang màu sắc kịch tính, dữ dội, u tối – rất khác với phong cách cân bằng của ông trước và sau đó.
P. I. TCHAIKOVSKY: GIAO HƯỞNG SỐ 5 MI THỨ, OP.64
Nếu bản giao hưởng số 5 của Beethoven là Định mệnh gõ cửa, thì bản giao hưởng số 5 của Tchaikovsky có lẽ là nỗ lực thoát ra khỏi Định mệnh ấy. Hình tượng “Định mệnh” cũng được Tchaikovsky gói gọn vào một mô-típ – chủ đề chung đi xuyên suốt cả 4 chương của bản Giao hưởng số 5. Chủ đề về định mệnh cũng là những gì Tchaikovsky đã trăn trở suốt nhiều năm.
Tin tức liên quan
A. DVOŘÁK - GIAO HƯỞNG SỐ 8 SOL TRƯỞNG
Giao hưởng số 8 Sol trưởng của Antonín Dvořák (1841 – 1904) là một bản nhạc ngập tràn sức sống, như khắc hoạ một khung cảnh thôn quê rộn rã, tưng bừng: ta nghe nhạc là có thể thấy trước mắt cảnh những nông dân Bohemian đang khiêu vũ, tiếng kèn gọi từ xa dội lại, tiếng chim gọi bầy ríu rít trong rừng…. Đó là một thế giới đầy mê hoặc, vừa đắm say vừa mang cảm giác bình yên khó tả.
GIOACHINO ROSSINI - OVERTURE THỢ CẠO THÀNH SEVILLE
Il barbiere di Siviglia - Thợ cạo thành Seville là vở opera hài nổi tiếng nhất của Rossini, dựa trên vở kịch cùng tên của đại văn hào Pháp Beaumarchais. Câu chuyện xoay quanh bá tước Almaviva, cô gái trẻ Rosina và anh thợ cạo Figaro lanh lợi.
HÒA NHẠC ĐẶT VÉ TRƯỚC SỐ 183 ROSSINI – MENDELSSOHN – DVORÁK
Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam trân trọng giới thiệu Subscription Concert Vol. 183 dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Kim Xuân Hiếu cùng nghệ sỹ violin Hoàng Hồ Khánh Vân.
ANTONÍN DVOŘÁK - TỪ THẾ GIỚI MỚI - GIAO HƯỞNG SỐ 9
Trong lịch sử trình diễn giao hưởng, có một tác phẩm đã khiến cho cả nhà hát vang rền tiếng vỗ tay như sấm sau từng chương, không chỉ lúc hết chương 1 hay kết toàn bộ tác phẩm, và tác giả cảm thấy mình phải đứng dậy và cúi chào cảm tạ công chúng: nhạc sỹ đó là Antonín Dvořák, trong buổi công diễn Giao hưởng số 9 “Từ thế giới mới” của ông ngày 16 tháng 12 năm 1893 tại New York.