A. DVOŘÁK - GIAO HƯỞNG SỐ 8 SOL TRƯỞNG
A. DVOŘÁK - GIAO HƯỞNG SỐ 8 SOL TRƯỞNG
Giao hưởng số 8 Sol trưởng của Antonín Dvořák (1841 – 1904) là một bản nhạc ngập tràn sức sống, như khắc hoạ một khung cảnh thôn quê rộn rã, tưng bừng: ta nghe nhạc là có thể thấy trước mắt cảnh những nông dân Bohemian đang khiêu vũ, tiếng kèn gọi từ xa dội lại, tiếng chim gọi bầy ríu rít trong rừng…. Đó là một thế giới đầy mê hoặc, vừa đắm say vừa mang cảm giác bình yên khó tả. Trong mỗi chương chứa rất nhiều chủ đề khác nhau dựa trên chất liệu Bohemian. Có những phân đoạn phát triển chủ đề gần như ngẫu hứng. Đây là một trong số ít giao hưởng thời Lãng mạn được viết ở giọng Sol trưởng, vốn là điệu tính gợi nhắc không khí thanh bình, yên ả.
Chương 1 Allegro con brio bắt đầu bằng âm điệu Sol thứ trầm dịu ở bè cello, giai điệu du dương tựa như tiếng hát.
Lắng nghe kỹ, bạn sẽ nghe thấy các bè phụ của kèn horn, bassoon, clarinet và tay gảy dây của contrebass cũng nhịp nhàng đưa theo, tất cả kết hợp để tạo ra một dòng chảy đặc biệt hoà quyện. Ngay khi giai điệu tha thiết này lắng xuống, người nghe sẽ nhận ra có tiếng chim gọi bầy của sáo flute rộn rã trên cao.
Chủ đề 2 là một âm hình giống như lời hỏi – đáp của bè sáo, không thực sự tương phản với chủ đề 1. Cả chương sau đó triển khai các nét giai điệu theo một hành trình sống động, cuốn người nghe không ngừng nghỉ. Cuối chương là màn đối đáp giữa bè dây và khối kèn hơi.
Có người từng nói, chương 1 giống như khắc hoạ một cơn bão từ khi hình thành, qua giai đoạn bùng nổ dữ dội và khép lại bằng một đoạn coda đầy tràn năng lượng. Một đặc điểm khác thường của chương nhạc là vai trò của trống timpani: tay trống chơi láy rền trong nhiều phân đoạn, làm tăng sức kịch tính.
Chương 2 Adagio bắt đầu với chủ đề được chơi bởi dàn dây, rồi chính chủ đề đó được hoạ lại bởi oboe và flute, liền nối sau đó là các cây clarinet hồi đáp… Cuộc đối thoại cứ tiếp diễn qua các bè nhạc cụ khác nhau, tới bassoon, kèn cor, khối violin, đến các viola và cello gảy pizzicato.
Cả chương nhạc là tiến trình biến tấu (8 lần) trên cùng một chủ đề. Không khí trong chương nhạc rất giống như ở giao hưởng số 6 Đồng quê của Beethoven, như một khúc ca thanh bình.
Chương 3 Allegretto grazioso — Molto vivace có cấu trúc ba phần: phần đầu là một điệu valse nền nã mang đậm chất vũ hội thành Vienna; phần giữa là nơi Dvořák giới thiệu cho thính giả thế giới biết tới nét duyên dáng của tiết điệu nhảy Tiệp Khắc quê hương ông, cùng giai điệu có tính ngâm ngợi, suy tư. Phần cuối của chương nhạc lại trở về với âm điệu valse tưng bừng lúc đầu, cùng một coda ngắn trước khi sang chương cuối.
Chương cuối Allegro ma non troppo gồm một chủ đề và các biến tấu. Chương nhạc bắt đầu bằng hồi kèn trumpet vẫy gọi, và sau đó đến phần chủ đề kịch tính. Sức căng được xây đắp dần dần, rồi phần năng lượng dồn nén được giải phóng, niềm vui trở lại với chủ đề chính. Phần giữa phát triển từ một chi tiết trong chủ đề chính, dao động giữa các điệu trưởng – thứ linh hoạt.
Sau khi trở lại phần chậm và có tính ca xướng, chương nhạc có màn coda ấn tượng bởi âm sắc bộ kèn đồng cùng trống timpani rạng rỡ. Đây cũng là chương nhạc mang những nét vũ điệu đặc trưng dân gian Bohemian.
Từ những nốt nhạc đầu tiên của chương 1 cho tới kết thúc ở coda chương kết, cả bản giao hưởng như dẫn dắt người nghe vào một hành trình phiêu lưu huyền ảo.
Mai Hạnh, 7. 2022
Bài viết nổi bật
DÀN NHẠC GIAO HƯỞNG VIỆT NAM CÔNG BỐ MÙA DIỄN NĂM 2026
Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam (VNSO) trân trọng công bố 10 chương trình Hòa nhạc đặt vé trước (Subscription Concert Series) và một số chương trình khác năm 2026, diễn ra tại Phòng Hòa nhạc Lớn – Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.
TỪ ROCOCO, QUA BÃO TÁP VÀ XUNG KÍCH ĐẾN LÃNG MẠN HOÀ NHẠC ĐẶT VÉ TRƯỚC SỐ 180 - HÀNH TRÌNH NGHỆ THUẬT KÉO DÀI 2 THẾ KỶ
Giao hưởng số 44 của Haydn, Biến tấu trên chủ đề Rococo và Giao hưởng số 5 Mi thứ của Tchaikovsky - ba tác phẩm ở của hai tác giả lớn của thế kỷ 18-19, đều tựu chung những nét tinh hoa nhất của nghệ thuật Rococo, Sturm und Drang và Lãng mạn. Theo dõi ba tác phẩm này, ta có thể thấy rõ quá trình chuyển dịch thẩm mỹ từ vẻ đẹp cân bằng và trang trí sang thế giới hướng nội sâu sắc và kịch tính của âm nhạc giao hưởng châu Âu.
HAYDN - CON NGƯỜI KHI PHỤC VỤ CHỦ NHÂN VÀ KHI ĐƯỢC LÀ CHÍNH MÌNH
Haydn vẫn là người phải đi phục vụ người khác, nên ta có thể nghe âm nhạc của ông trước những năm 1768 còn rất yên ả dễ chịu đúng chất quý tộc nhàn tản. Đó là một Haydn ở tư cách người phụ trách âm nhạc cho gia tộc Eszterházy, nhưng còn một Haydn được tự do đưa những cảm xúc khác của riêng mình vào âm nhạc thì ta phải tìm đến khối sáng tác của ông những năm 1768–1773, một giai đoạn đặc thù nổi tiếng. Đây là thời kỳ Haydn viết nhiều tác phẩm mang màu sắc kịch tính, dữ dội, u tối – rất khác với phong cách cân bằng của ông trước và sau đó.
P. I. TCHAIKOVSKY: GIAO HƯỞNG SỐ 5 MI THỨ, OP.64
Nếu bản giao hưởng số 5 của Beethoven là Định mệnh gõ cửa, thì bản giao hưởng số 5 của Tchaikovsky có lẽ là nỗ lực thoát ra khỏi Định mệnh ấy. Hình tượng “Định mệnh” cũng được Tchaikovsky gói gọn vào một mô-típ – chủ đề chung đi xuyên suốt cả 4 chương của bản Giao hưởng số 5. Chủ đề về định mệnh cũng là những gì Tchaikovsky đã trăn trở suốt nhiều năm.
Tin tức liên quan
F. MENDELSSOHN - CONCERTO VIOLIN MI THỨ, OP. 64
Không ai không khỏi sững sờ và không thấy như bị mê hoặc khi lần đầu nghe những thanh âm mở ra bản Concerto Violin của Mendelssohn cất lên bên tai. Cây đàn solo kiêu hãnh và lôi cuốn, tiếp tục tạo thành một dòng chảy chạy nốt nhanh và tinh tế - bravura - kéo người nghe đi với một sức hấp dẫn không thể chối từ, và kể cả có nghe lại nhiều lần, hàng trăm nghìn khán giả vẫn xao động và ghi nhớ.
GIOACHINO ROSSINI - OVERTURE THỢ CẠO THÀNH SEVILLE
Il barbiere di Siviglia - Thợ cạo thành Seville là vở opera hài nổi tiếng nhất của Rossini, dựa trên vở kịch cùng tên của đại văn hào Pháp Beaumarchais. Câu chuyện xoay quanh bá tước Almaviva, cô gái trẻ Rosina và anh thợ cạo Figaro lanh lợi.
HÒA NHẠC ĐẶT VÉ TRƯỚC SỐ 183 ROSSINI – MENDELSSOHN – DVORÁK
Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam trân trọng giới thiệu Subscription Concert Vol. 183 dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Kim Xuân Hiếu cùng nghệ sỹ violin Hoàng Hồ Khánh Vân.
ANTONÍN DVOŘÁK - TỪ THẾ GIỚI MỚI - GIAO HƯỞNG SỐ 9
Trong lịch sử trình diễn giao hưởng, có một tác phẩm đã khiến cho cả nhà hát vang rền tiếng vỗ tay như sấm sau từng chương, không chỉ lúc hết chương 1 hay kết toàn bộ tác phẩm, và tác giả cảm thấy mình phải đứng dậy và cúi chào cảm tạ công chúng: nhạc sỹ đó là Antonín Dvořák, trong buổi công diễn Giao hưởng số 9 “Từ thế giới mới” của ông ngày 16 tháng 12 năm 1893 tại New York.