TỪ ROCOCO, QUA BÃO TÁP VÀ XUNG KÍCH ĐẾN LÃNG MẠN HOÀ NHẠC ĐẶT VÉ TRƯỚC SỐ 180 - HÀNH TRÌNH NGHỆ THUẬT KÉO DÀI 2 THẾ KỶ

TỪ ROCOCO, QUA BÃO TÁP VÀ XUNG KÍCH ĐẾN LÃNG MẠN
HOÀ NHẠC ĐẶT VÉ TRƯỚC SỐ 180
- HÀNH TRÌNH NGHỆ THUẬT KÉO DÀI 2 THẾ KỶ

Dòng chảy của âm nhạc châu Âu từ giai đoạn thế kỷ 17 đến 19 là một mạch phát triển thẩm mỹ liên tục, trong đó mỗi giai đoạn vừa kế thừa vừa phản ứng với giai đoạn trước.

BAROQUE
Thời Baroque (1600-1750) âm nhạc châu Âu tập trung vào kết cấu phức điệu phức tạp (với nhiều bè giai điệu chồng chéo đan xen) và cả chương nhạc duy trì một trạng thái (điển hình là các tác phẩm của J.S.Bach), đồng thời thời gian đó còn có xu hướng gắn liền với nghệ thuật hùng biện để mô tả một câu chuyện, chương trình (như Vivaldi với Bốn mùa).

ROCOCO
Tuy nhiên, đến giữa thế kỷ 18, thị hiếu phương Tây bắt đầu tìm kiếm vẻ đẹp nhẹ nhàng, thanh nhã dễ ghi nhớ. Từ đó xuất hiện phong cách Rococo (khoảng 1730–1770). Phong cách này nhấn mạnh sự thanh thoát, đường nét giai điệu duyên dáng, cấu trúc câu đoạn cân xứng, hòa âm đơn giản. Phong thái này gắn liền với đời sống cung đình yên ả, hài hoà, và chính sự gọn gàng, súc tích, cân đối đó cũng mở đường cho nghệ thuật Cổ điển xuất hiện, đề cao tính lạc quan và công bình của tinh thần Khai Sáng.

BÃO TÁP VÀ XUNG KÍCH
Sau khoảng thời gian “quen” với sự hài hoà tinh tế như thế, chính các trí thức Đức-Áo lại cảm thấy cần có một nơi để họ bộc lộ những mảng tối trong thế giới nội tâm đầy biến động. Phong trào Bão táp và Xung kích (Sturm und Drang) ra đời chính là cách phản ứng của họ với Rococo. Ở văn học, ta có “Nỗi đau của chàng Werther” do văn hào Goethe chắp bút, trong âm nhạc ta có các giao hưởng số 44 của Haydn hay số 25 của Mozart… Bão táp và Xung kích trong âm nhạc cũng là tác nhân khiến các tác phẩm Cổ điển được mở rộng hơn về những cảm xúc mang tính riêng tư, từ đó trở thành mầm mống cho tinh thần tự do của Beethoven, khơi gợi nên những cung bậc trữ tình sâu sắc cho trường phái Lãng mạn sau này của Tchaikovsky.

CỔ ĐIỂN & LÃNG MẠN
Bản giao hưởng số 5 Mi thứ của Tchaikovsky vừa bảo đảm kết cấu giao hưởng theo khuôn mẫu Cổ điển đầy lý tính, vừa xây dựng được như một hành trình cảm xúc kịch tính xoay quanh chủ đề “số phận”.

HOÀI NIỆM ROCOCO
Một điều khá thú vị là, dẫu vẫn đang triển khai cách thể hiện tình cảm trong một thế giới u uất và đầy tranh đấu, nhưng nhiều nhà soạn nhạc Lãng mạn vẫn hoài niệm về phong cách đơn giản, thanh nhã của Rococo.

Tchaikovsky có thể viết rất nhiều tác phẩm đầy nỗi buồn tha thiết về thân phận con người, về tình yêu đất Nga tổ quốc, song ông cũng tài năng không kém khi sử dụng chính phong cách đối lập: nhạc sỹ tạo ra một tác phẩm mới dành cho cello độc tấu cùng dàn nhạc, lấy chủ đề phong cách Rococo làm nền, rồi biến tấu chính chủ đề ấy thành nhiều lần. Rõ ràng là phong cách cũ, nhưng lại được viết mới, vừa thanh lịch như để hoài niệm một thời xa vắng, vừa đầy biểu cảm thể hiện chất cá nhân của thế kỷ 19.

Giao hưởng số 44 của Haydn, Biến tấu trên chủ đề Rococo và Giao hưởng số 5 Mi thứ của Tchaikovsky - ba tác phẩm ở của hai tác giả lớn của thế kỷ 18-19, đều tựu chung những nét tinh hoa nhất của nghệ thuật Rococo, Sturm und Drang và Lãng mạn. Theo dõi ba tác phẩm này, ta có thể thấy rõ quá trình chuyển dịch thẩm mỹ từ vẻ đẹp cân bằng và trang trí sang thế giới hướng nội sâu sắc và kịch tính của âm nhạc giao hưởng châu Âu.

----
Quý vị sẽ đồng hành với VNSO trong hành trình nghệ thuật qua ba tác phẩm Giao hưởng số 44 của Haydn, Biến tấu trên chủ đề Rococo và Giao hưởng số 5 Mi thứ của Tchaikovsky trong Hòa nhạc đặt vé trước số 180.

Đêm nhạc diễn ra vào 20h ngày 28.3.2026 tại Phòng hoà nhạc Lớn Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, có sự tham gia của nhạc trưởng đến từ Nhật Bản Sado Yukata và nghệ sỹ độc tấu cello Phan Đỗ Phúc.

Mai Hạnh, 3.2026.