TỪ ROCOCO, QUA BÃO TÁP VÀ XUNG KÍCH ĐẾN LÃNG MẠN HOÀ NHẠC ĐẶT VÉ TRƯỚC SỐ 180 - HÀNH TRÌNH NGHỆ THUẬT KÉO DÀI 2 THẾ KỶ
TỪ ROCOCO, QUA BÃO TÁP VÀ XUNG KÍCH ĐẾN LÃNG MẠN
HOÀ NHẠC ĐẶT VÉ TRƯỚC SỐ 180
- HÀNH TRÌNH NGHỆ THUẬT KÉO DÀI 2 THẾ KỶ
Dòng chảy của âm nhạc châu Âu từ giai đoạn thế kỷ 17 đến 19 là một mạch phát triển thẩm mỹ liên tục, trong đó mỗi giai đoạn vừa kế thừa vừa phản ứng với giai đoạn trước.
BAROQUE
Thời Baroque (1600-1750) âm nhạc châu Âu tập trung vào kết cấu phức điệu phức tạp (với nhiều bè giai điệu chồng chéo đan xen) và cả chương nhạc duy trì một trạng thái (điển hình là các tác phẩm của J.S.Bach), đồng thời thời gian đó còn có xu hướng gắn liền với nghệ thuật hùng biện để mô tả một câu chuyện, chương trình (như Vivaldi với Bốn mùa).
ROCOCO
Tuy nhiên, đến giữa thế kỷ 18, thị hiếu phương Tây bắt đầu tìm kiếm vẻ đẹp nhẹ nhàng, thanh nhã dễ ghi nhớ. Từ đó xuất hiện phong cách Rococo (khoảng 1730–1770). Phong cách này nhấn mạnh sự thanh thoát, đường nét giai điệu duyên dáng, cấu trúc câu đoạn cân xứng, hòa âm đơn giản. Phong thái này gắn liền với đời sống cung đình yên ả, hài hoà, và chính sự gọn gàng, súc tích, cân đối đó cũng mở đường cho nghệ thuật Cổ điển xuất hiện, đề cao tính lạc quan và công bình của tinh thần Khai Sáng.
BÃO TÁP VÀ XUNG KÍCH
Sau khoảng thời gian “quen” với sự hài hoà tinh tế như thế, chính các trí thức Đức-Áo lại cảm thấy cần có một nơi để họ bộc lộ những mảng tối trong thế giới nội tâm đầy biến động. Phong trào Bão táp và Xung kích (Sturm und Drang) ra đời chính là cách phản ứng của họ với Rococo. Ở văn học, ta có “Nỗi đau của chàng Werther” do văn hào Goethe chắp bút, trong âm nhạc ta có các giao hưởng số 44 của Haydn hay số 25 của Mozart… Bão táp và Xung kích trong âm nhạc cũng là tác nhân khiến các tác phẩm Cổ điển được mở rộng hơn về những cảm xúc mang tính riêng tư, từ đó trở thành mầm mống cho tinh thần tự do của Beethoven, khơi gợi nên những cung bậc trữ tình sâu sắc cho trường phái Lãng mạn sau này của Tchaikovsky.
CỔ ĐIỂN & LÃNG MẠN
Bản giao hưởng số 5 Mi thứ của Tchaikovsky vừa bảo đảm kết cấu giao hưởng theo khuôn mẫu Cổ điển đầy lý tính, vừa xây dựng được như một hành trình cảm xúc kịch tính xoay quanh chủ đề “số phận”.
HOÀI NIỆM ROCOCO
Một điều khá thú vị là, dẫu vẫn đang triển khai cách thể hiện tình cảm trong một thế giới u uất và đầy tranh đấu, nhưng nhiều nhà soạn nhạc Lãng mạn vẫn hoài niệm về phong cách đơn giản, thanh nhã của Rococo.
Tchaikovsky có thể viết rất nhiều tác phẩm đầy nỗi buồn tha thiết về thân phận con người, về tình yêu đất Nga tổ quốc, song ông cũng tài năng không kém khi sử dụng chính phong cách đối lập: nhạc sỹ tạo ra một tác phẩm mới dành cho cello độc tấu cùng dàn nhạc, lấy chủ đề phong cách Rococo làm nền, rồi biến tấu chính chủ đề ấy thành nhiều lần. Rõ ràng là phong cách cũ, nhưng lại được viết mới, vừa thanh lịch như để hoài niệm một thời xa vắng, vừa đầy biểu cảm thể hiện chất cá nhân của thế kỷ 19.
Giao hưởng số 44 của Haydn, Biến tấu trên chủ đề Rococo và Giao hưởng số 5 Mi thứ của Tchaikovsky - ba tác phẩm ở của hai tác giả lớn của thế kỷ 18-19, đều tựu chung những nét tinh hoa nhất của nghệ thuật Rococo, Sturm und Drang và Lãng mạn. Theo dõi ba tác phẩm này, ta có thể thấy rõ quá trình chuyển dịch thẩm mỹ từ vẻ đẹp cân bằng và trang trí sang thế giới hướng nội sâu sắc và kịch tính của âm nhạc giao hưởng châu Âu.
----
Quý vị sẽ đồng hành với VNSO trong hành trình nghệ thuật qua ba tác phẩm Giao hưởng số 44 của Haydn, Biến tấu trên chủ đề Rococo và Giao hưởng số 5 Mi thứ của Tchaikovsky trong Hòa nhạc đặt vé trước số 180.
Đêm nhạc diễn ra vào 20h ngày 28.3.2026 tại Phòng hoà nhạc Lớn Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, có sự tham gia của nhạc trưởng đến từ Nhật Bản Sado Yukata và nghệ sỹ độc tấu cello Phan Đỗ Phúc.
Mai Hạnh, 3.2026.
Bài viết nổi bật
DÀN NHẠC GIAO HƯỞNG VIỆT NAM CÔNG BỐ MÙA DIỄN NĂM 2026
Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam (VNSO) trân trọng công bố 10 chương trình Hòa nhạc đặt vé trước (Subscription Concert Series) và một số chương trình khác năm 2026, diễn ra tại Phòng Hòa nhạc Lớn – Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.
TỪ ROCOCO, QUA BÃO TÁP VÀ XUNG KÍCH ĐẾN LÃNG MẠN HOÀ NHẠC ĐẶT VÉ TRƯỚC SỐ 180 - HÀNH TRÌNH NGHỆ THUẬT KÉO DÀI 2 THẾ KỶ
Giao hưởng số 44 của Haydn, Biến tấu trên chủ đề Rococo và Giao hưởng số 5 Mi thứ của Tchaikovsky - ba tác phẩm ở của hai tác giả lớn của thế kỷ 18-19, đều tựu chung những nét tinh hoa nhất của nghệ thuật Rococo, Sturm und Drang và Lãng mạn. Theo dõi ba tác phẩm này, ta có thể thấy rõ quá trình chuyển dịch thẩm mỹ từ vẻ đẹp cân bằng và trang trí sang thế giới hướng nội sâu sắc và kịch tính của âm nhạc giao hưởng châu Âu.
HAYDN - CON NGƯỜI KHI PHỤC VỤ CHỦ NHÂN VÀ KHI ĐƯỢC LÀ CHÍNH MÌNH
Haydn vẫn là người phải đi phục vụ người khác, nên ta có thể nghe âm nhạc của ông trước những năm 1768 còn rất yên ả dễ chịu đúng chất quý tộc nhàn tản. Đó là một Haydn ở tư cách người phụ trách âm nhạc cho gia tộc Eszterházy, nhưng còn một Haydn được tự do đưa những cảm xúc khác của riêng mình vào âm nhạc thì ta phải tìm đến khối sáng tác của ông những năm 1768–1773, một giai đoạn đặc thù nổi tiếng. Đây là thời kỳ Haydn viết nhiều tác phẩm mang màu sắc kịch tính, dữ dội, u tối – rất khác với phong cách cân bằng của ông trước và sau đó.
P. I. TCHAIKOVSKY: GIAO HƯỞNG SỐ 5 MI THỨ, OP.64
Nếu bản giao hưởng số 5 của Beethoven là Định mệnh gõ cửa, thì bản giao hưởng số 5 của Tchaikovsky có lẽ là nỗ lực thoát ra khỏi Định mệnh ấy. Hình tượng “Định mệnh” cũng được Tchaikovsky gói gọn vào một mô-típ – chủ đề chung đi xuyên suốt cả 4 chương của bản Giao hưởng số 5. Chủ đề về định mệnh cũng là những gì Tchaikovsky đã trăn trở suốt nhiều năm.
Tin tức liên quan
CLAUDE DEBUSSY - PRINTEMPS
"Ý tưởng của tôi là sáng tác một tác phẩm mang sắc thái âm thanh thật đặc biệt, bao hàm một dải cảm xúc phong phú. Tác phẩm sẽ mang tên "Printemps" ("Mùa Xuân") – không phải là một bức tranh miêu tả cảnh sắc mùa xuân đơn thuần, mà là mùa xuân của tâm hồn con người.
HISATADA OTAKA - CONCERTO CHO SÁO FLUTE VÀ DÀN NHẠC, OP.30B
Concerto cho sáo Flute và dàn nhạc được Otaka là một ví dụ điển hình cho thể loại concerto flute của Nhật bản thế kỷ XX. Mang đậm tinh thần trữ tình, concerto kết hợp những đoạn độc tấu giàu tính kỹ thuật với các giai điệu êm dịu, trong một cấu trúc dàn nhạc cân bằng và lối viết dành cho flute vừa linh hoạt vừa giàu âm sắc.
JOSEPH HAYDN – GIAO HƯỞNG SỐ 94 ‘NGẠC NHIÊN’ TRÒ ĐÙA BẤT NGỜ TRONG ÂM NHẠC CỔ ĐIỂN
Bạn có biết: trong nhạc cổ điển cũng có những nhạc sỹ rất hay đùa khán giả ngay giữa tác phẩm của mình ? Có những khi, âm nhạc đang dẫn dắt ta vào dòng chảy cảm xúc êm đềm, nhưng có thể, bằng cách nào đó, duyên dáng và đáng yêu, tác giả khiến ta vô thức mỉm cười khi nghe tới một nét nhạc đủng đỉnh, một tiếng kèn giễu cợt hay một pha ầm ỹ bất chợt.
DÀN NHẠC GIAO HƯỞNG VIỆT NAM TẤU NÊN “BẢN GIAO HƯỞNG HÀ NỘI” TRONG "DÒNG CHẢY THĂNG LONG"
Tối 10/10/2026, tại Nhà hát Hồ Gươm, chương trình nghệ thuật đặc biệt “Bản giao hưởng Hà Nội” với chủ đề “Dòng chảy Thăng Long” đã diễn ra trong không khí trang trọng và giàu cảm xúc, nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 – 10/10/2026) và 27 năm Hà Nội được UNESCO vinh danh là Thành phố vì hòa bình.