W.A.MOZART - SINFONIA CONCERTANTE K.297b
Mozart của những tháng năm tuổi 20 là một chàng trai đem nhiều hoài bão, kỳ vọng khi tới Paris mong cơ hội lập nghiệp. Những kỷ niệm thời thơ ấu khi lưu diễn nơi thành phố hoa lệ này là nguồn động lực cho nhạc sỹ tiến bước. Xét cho cùng, Paris là nơi hội tụ đủ mặt anh tài, khiến bao người mơ về, và Mozart cũng không ngoại lệ.
Năm 22 tuổi, Mozart đi cùng mẹ tới đây vào tháng 3, thời điểm mùa hòa nhạc đang diễn ra sôi nổi. Tài năng trẻ quen với ông bầu Joseph Legros, ông đã ủy nhiệm cho Mozart sáng tác một bản Sinfonia Concertante để biểu diễn tại các buổi hòa nhạc Tuần Thánh.
Lúc bấy giờ, Sinfonia Concertante là một thể loại được ưa chuộng ở giai đoạn Cổ điển, có thể hiểu nôm na là dạng trình diễn “lai” giữa concerto và giao hưởng. Nếu như concerto là dạng trình diễn tôn vinh vai trò độc tấu cho một cây nhạc cụ, thì Sinfonia Concertante xếp vai trò nổi bật đó cho cả một nhóm nhạc cụ - trong khi đó, toàn dàn nhạc vẫn đóng vai trò làm nền đệm và tạo độ tương phản.
Mozart viết thư về cho cha ở rằng anh chuẩn bị đem công diễn một Sinfonia Concertante dành cho 4 cây kèn hơi chơi cùng dàn nhạc. Trong thư cũng kể rằng các nghệ sỹ mà Mozart dự gửi gắm biểu diễn đều yêu thích tác phẩm của cậu thanh niên tâm huyết, và bản nhạc đã được giao cho ông bầu Legros. Nhưng chẳng được bao lâu, cái vô tư, háo hức của những ngày đầu đã nhường chỗ cho cơn vỡ mộng. Việc đến thăm những người bảo trợ giàu có trong những ngôi nhà quý tộc chẳng mang lại kết quả gì và cuối cùng Legros đã dẹp bản Sinfonia Concertante sang một bên, vì thế bản nhạc gốc mất tích từ đó.
Phải đến gần 80 năm sau khi Mozart qua đời, một nhà sưu tầm mới phát hiện một bản Sinfonia Concertante lưu lạc, và người ta xác định đó là của Mozart. Bản nhạc ấy được đưa vào danh mục các sáng tác của Mozart (Köchel), được đánh thứ tự là K.297b.
Đã có nhiều tranh cãi giữa các học giả về tính xác thực của bản thảo lưu lạc được tìm thấy, có lẽ bởi những đặc điểm kỳ lạ: khác với nội dung trong thư của Mozart gửi bố, bản thảo được tìm thấy không chia nhóm nhạc cụ kèn hơi độc tấu gồm flute, oboe, horn và bassoon, mà đội hình lại là oboe, clarinet, horn và bassoon; thêm một khía cạnh khác thường nữa, là cả ba chương đều có chung một điệu tính chính (Mi giáng trưởng), điều mà không ai nghĩ là Mozart có thể làm. Tuy vậy, người ta vẫn có thể nhận ra nét duyên dáng, tươi sáng trong phong cách đặc trưng của Mozart, và tác phẩm vẫn được yêu thích, trình diễn thường xuyên cho đến ngày nay.
Cấu trúc tác phẩm:
Chương I. Allegro (nhanh), được viết ở hình thức sonata, trong đó phần trình bày gồm ba lượt: một lượt dàn nhạc diễn tấu, và hai phần còn lại do nhóm kèn hơi đảm nhiệm. Cuối chương gồm một cadenza trước coda.
Chương II. Adagio (chậm), âm nhạc giao hoà qua nhiều chất liệu chủ đề.
Chương III. Adante con variazioni (chậm, với nhiều biến khúc) là chương cuối, cấu trúc gồm một đoạn chủ đề ban đầu tạo thành khung cố định, sau đó đoạn chủ đề này được nhắc lại 10 lần, mỗi lần lại có những biến đổi khác nhau – gọi là 10 biến khúc.
Mai Hạnh, 7.2022
Bài viết nổi bật
DÀN NHẠC GIAO HƯỞNG VIỆT NAM CÔNG BỐ MÙA DIỄN NĂM 2026
Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam (VNSO) trân trọng công bố 10 chương trình Hòa nhạc đặt vé trước (Subscription Concert Series) và một số chương trình khác năm 2026, diễn ra tại Phòng Hòa nhạc Lớn – Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.
TỪ ROCOCO, QUA BÃO TÁP VÀ XUNG KÍCH ĐẾN LÃNG MẠN HOÀ NHẠC ĐẶT VÉ TRƯỚC SỐ 180 - HÀNH TRÌNH NGHỆ THUẬT KÉO DÀI 2 THẾ KỶ
Giao hưởng số 44 của Haydn, Biến tấu trên chủ đề Rococo và Giao hưởng số 5 Mi thứ của Tchaikovsky - ba tác phẩm ở của hai tác giả lớn của thế kỷ 18-19, đều tựu chung những nét tinh hoa nhất của nghệ thuật Rococo, Sturm und Drang và Lãng mạn. Theo dõi ba tác phẩm này, ta có thể thấy rõ quá trình chuyển dịch thẩm mỹ từ vẻ đẹp cân bằng và trang trí sang thế giới hướng nội sâu sắc và kịch tính của âm nhạc giao hưởng châu Âu.
HAYDN - CON NGƯỜI KHI PHỤC VỤ CHỦ NHÂN VÀ KHI ĐƯỢC LÀ CHÍNH MÌNH
Haydn vẫn là người phải đi phục vụ người khác, nên ta có thể nghe âm nhạc của ông trước những năm 1768 còn rất yên ả dễ chịu đúng chất quý tộc nhàn tản. Đó là một Haydn ở tư cách người phụ trách âm nhạc cho gia tộc Eszterházy, nhưng còn một Haydn được tự do đưa những cảm xúc khác của riêng mình vào âm nhạc thì ta phải tìm đến khối sáng tác của ông những năm 1768–1773, một giai đoạn đặc thù nổi tiếng. Đây là thời kỳ Haydn viết nhiều tác phẩm mang màu sắc kịch tính, dữ dội, u tối – rất khác với phong cách cân bằng của ông trước và sau đó.
P. I. TCHAIKOVSKY: GIAO HƯỞNG SỐ 5 MI THỨ, OP.64
Nếu bản giao hưởng số 5 của Beethoven là Định mệnh gõ cửa, thì bản giao hưởng số 5 của Tchaikovsky có lẽ là nỗ lực thoát ra khỏi Định mệnh ấy. Hình tượng “Định mệnh” cũng được Tchaikovsky gói gọn vào một mô-típ – chủ đề chung đi xuyên suốt cả 4 chương của bản Giao hưởng số 5. Chủ đề về định mệnh cũng là những gì Tchaikovsky đã trăn trở suốt nhiều năm.
Tin tức liên quan
CLAUDE DEBUSSY - PRINTEMPS
"Ý tưởng của tôi là sáng tác một tác phẩm mang sắc thái âm thanh thật đặc biệt, bao hàm một dải cảm xúc phong phú. Tác phẩm sẽ mang tên "Printemps" ("Mùa Xuân") – không phải là một bức tranh miêu tả cảnh sắc mùa xuân đơn thuần, mà là mùa xuân của tâm hồn con người.
HISATADA OTAKA - CONCERTO CHO SÁO FLUTE VÀ DÀN NHẠC, OP.30B
Concerto cho sáo Flute và dàn nhạc được Otaka là một ví dụ điển hình cho thể loại concerto flute của Nhật bản thế kỷ XX. Mang đậm tinh thần trữ tình, concerto kết hợp những đoạn độc tấu giàu tính kỹ thuật với các giai điệu êm dịu, trong một cấu trúc dàn nhạc cân bằng và lối viết dành cho flute vừa linh hoạt vừa giàu âm sắc.
JOSEPH HAYDN – GIAO HƯỞNG SỐ 94 ‘NGẠC NHIÊN’ TRÒ ĐÙA BẤT NGỜ TRONG ÂM NHẠC CỔ ĐIỂN
Bạn có biết: trong nhạc cổ điển cũng có những nhạc sỹ rất hay đùa khán giả ngay giữa tác phẩm của mình ? Có những khi, âm nhạc đang dẫn dắt ta vào dòng chảy cảm xúc êm đềm, nhưng có thể, bằng cách nào đó, duyên dáng và đáng yêu, tác giả khiến ta vô thức mỉm cười khi nghe tới một nét nhạc đủng đỉnh, một tiếng kèn giễu cợt hay một pha ầm ỹ bất chợt.
DÀN NHẠC GIAO HƯỞNG VIỆT NAM TẤU NÊN “BẢN GIAO HƯỞNG HÀ NỘI” TRONG "DÒNG CHẢY THĂNG LONG"
Tối 10/10/2026, tại Nhà hát Hồ Gươm, chương trình nghệ thuật đặc biệt “Bản giao hưởng Hà Nội” với chủ đề “Dòng chảy Thăng Long” đã diễn ra trong không khí trang trọng và giàu cảm xúc, nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 – 10/10/2026) và 27 năm Hà Nội được UNESCO vinh danh là Thành phố vì hòa bình.