W.A.MOZART - OVERTURE CÂY SÁO THẦN
Vở opera Cây sáo thần được Mozart đích thân chỉ huy trong buổi công diễn lần đầu tại Vienna năm 1791, chỉ trước khi ông qua đời 2 tháng sau đó. Tác phẩm đã trở thành kinh điển cho thể loại opera trên sân khấu thế giới, bởi cốt truyện đặc sắc cùng phần âm nhạc đỉnh cao.
Khúc overture của vở cũng như trong nhiều tác phẩm khác, cũng mang tính dẫn dắt, chuẩn bị cho khán giả bầu không khí của câu chuyện sắp diễn ra. Vào thời của Mozart, các khúc overture không phải lúc nào cũng có âm điệu gần với phần nhạc trong vở kịch, nhưng với Cây sáo thần, Mozart đã liên kết tất cả âm điệu của cả overture và phần nhạc trong vở với nhau, đặc biệt bằng một mô – típ nổi bật gồm ba hợp âm. Đã có nhiều nhà nghiên cứu liên hệ mô - típ ba hợp âm này với con số 3 là biểu tượng của hội Tam Điểm. Mô – típ này vang lên ở ngay mở đầu khúc nhạc, sau đó được nhắc đi nhắc lại trong cả khúc overture và xuyên suốt vở kịch, là điểm nhấn cho những phân cảnh quan trọng.
Về hình thức, Overture vở Cây sáo thần mang cấu trúc sonata cổ điển, gồm ba phần: phần đầu tiên trình bày 2 chủ đề; một phần phát triển ở giữa, nơi các chủ đề biến hóa đa dạng; và phần tái hiện cuối cùng nhắc lại các chủ đề chính. Bạn có nghe thấy đoạn dẫn nhập adagio chậm rãi, trang nghiêm mà Mozart sử dụng để mở đầu cho khúc overture không ? Phần giới thiệu này báo trước bầu không khí buổi lễ và lời cầu nguyện trang trọng của vị linh mục sẽ xuất hiện sau đó trong vở opera.
Sau phần giới thiệu chậm, bạn có thể nghe thấy một chủ đề allegro nhanh nhẹn bắt đầu ở cường độ vừa khẽ, và sau đó xây dựng với cường độ mạnh ? Đó là cách Mozart gợi ý những khía cạnh hài hước, tinh nghịch và tươi sáng của vở opera. Tiếp đến, bạn có thể nghe thấy chủ đề thứ hai, tương phản được vang lên như những lời hỏi – đáp giữa các cây kèn gỗ.
Nếu để ý, ta có thể thấy những manh mối để nhận biết phần phát triển nổi tiếp sau đó: đó là khi âm nhạc thay đổi bầu không khí bằng ba hợp âm vang lên trang trọng từng xuất hiện, rồi lại thấy những chủ đề chính trở lại ở những dáng hình mới, ở những điệu tính mới - chúng được Mozart triển khai với nhiều cách khác nhau, đa dạng và phong phú. Cuối cùng, phần tái hiện khẳng định lại lần nữa những chủ đề ấy ở điệu tính chính ban đầu – Mi giáng trưởng.
Cách triển khai cấu trúc này là đặc điểm của hình thức sonata, thường được Mozart sử dụng cho những bản overture sau này của ông.
Về âm sắc, khán giả có thể nhận ra những cây đàn góp mặt trong khúc overuture đều thuộc biên chế cơ bản của dàn nhạc giao hưởng thời Cổ điển: nguyên dàn dây gồm violin, viola, cello và contrebass; các nhạc cụ bộ gỗ gồm sáo flute, kèn oboe, clarinet, bassoon và bộ đồng có kèn cor, trumpet, trombone và trống timpani thuộc bộ gõ.
Khúc Overture đạt được sự cân bằng hoàn hảo giữa nhiều yếu tố đối lập: nhịp độ có khu vực chậm trang trọng, có khu vực lại tươi tắn linh hoạt; có khi như thầm thì đưa chuyện, có khi bùng nổ cường độ đến độ sảng khoái, có thắt rồi lại mở nút… Pha trộn tất cả vào thành một khối mà vẫn quyện, vẫn sánh và duyên dáng dí dỏm – làm được điều này đúng là trên đời chỉ có Mozart mới là bậc thầy !
Mai Hạnh, 7.2022
Bài viết nổi bật
DÀN NHẠC GIAO HƯỞNG VIỆT NAM CÔNG BỐ MÙA DIỄN NĂM 2026
Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam (VNSO) trân trọng công bố 10 chương trình Hòa nhạc đặt vé trước (Subscription Concert Series) và một số chương trình khác năm 2026, diễn ra tại Phòng Hòa nhạc Lớn – Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.
TỪ ROCOCO, QUA BÃO TÁP VÀ XUNG KÍCH ĐẾN LÃNG MẠN HOÀ NHẠC ĐẶT VÉ TRƯỚC SỐ 180 - HÀNH TRÌNH NGHỆ THUẬT KÉO DÀI 2 THẾ KỶ
Giao hưởng số 44 của Haydn, Biến tấu trên chủ đề Rococo và Giao hưởng số 5 Mi thứ của Tchaikovsky - ba tác phẩm ở của hai tác giả lớn của thế kỷ 18-19, đều tựu chung những nét tinh hoa nhất của nghệ thuật Rococo, Sturm und Drang và Lãng mạn. Theo dõi ba tác phẩm này, ta có thể thấy rõ quá trình chuyển dịch thẩm mỹ từ vẻ đẹp cân bằng và trang trí sang thế giới hướng nội sâu sắc và kịch tính của âm nhạc giao hưởng châu Âu.
HAYDN - CON NGƯỜI KHI PHỤC VỤ CHỦ NHÂN VÀ KHI ĐƯỢC LÀ CHÍNH MÌNH
Haydn vẫn là người phải đi phục vụ người khác, nên ta có thể nghe âm nhạc của ông trước những năm 1768 còn rất yên ả dễ chịu đúng chất quý tộc nhàn tản. Đó là một Haydn ở tư cách người phụ trách âm nhạc cho gia tộc Eszterházy, nhưng còn một Haydn được tự do đưa những cảm xúc khác của riêng mình vào âm nhạc thì ta phải tìm đến khối sáng tác của ông những năm 1768–1773, một giai đoạn đặc thù nổi tiếng. Đây là thời kỳ Haydn viết nhiều tác phẩm mang màu sắc kịch tính, dữ dội, u tối – rất khác với phong cách cân bằng của ông trước và sau đó.
P. I. TCHAIKOVSKY: GIAO HƯỞNG SỐ 5 MI THỨ, OP.64
Nếu bản giao hưởng số 5 của Beethoven là Định mệnh gõ cửa, thì bản giao hưởng số 5 của Tchaikovsky có lẽ là nỗ lực thoát ra khỏi Định mệnh ấy. Hình tượng “Định mệnh” cũng được Tchaikovsky gói gọn vào một mô-típ – chủ đề chung đi xuyên suốt cả 4 chương của bản Giao hưởng số 5. Chủ đề về định mệnh cũng là những gì Tchaikovsky đã trăn trở suốt nhiều năm.
Tin tức liên quan
CLAUDE DEBUSSY - PRINTEMPS
"Ý tưởng của tôi là sáng tác một tác phẩm mang sắc thái âm thanh thật đặc biệt, bao hàm một dải cảm xúc phong phú. Tác phẩm sẽ mang tên "Printemps" ("Mùa Xuân") – không phải là một bức tranh miêu tả cảnh sắc mùa xuân đơn thuần, mà là mùa xuân của tâm hồn con người.
HISATADA OTAKA - CONCERTO CHO SÁO FLUTE VÀ DÀN NHẠC, OP.30B
Concerto cho sáo Flute và dàn nhạc được Otaka là một ví dụ điển hình cho thể loại concerto flute của Nhật bản thế kỷ XX. Mang đậm tinh thần trữ tình, concerto kết hợp những đoạn độc tấu giàu tính kỹ thuật với các giai điệu êm dịu, trong một cấu trúc dàn nhạc cân bằng và lối viết dành cho flute vừa linh hoạt vừa giàu âm sắc.
JOSEPH HAYDN – GIAO HƯỞNG SỐ 94 ‘NGẠC NHIÊN’ TRÒ ĐÙA BẤT NGỜ TRONG ÂM NHẠC CỔ ĐIỂN
Bạn có biết: trong nhạc cổ điển cũng có những nhạc sỹ rất hay đùa khán giả ngay giữa tác phẩm của mình ? Có những khi, âm nhạc đang dẫn dắt ta vào dòng chảy cảm xúc êm đềm, nhưng có thể, bằng cách nào đó, duyên dáng và đáng yêu, tác giả khiến ta vô thức mỉm cười khi nghe tới một nét nhạc đủng đỉnh, một tiếng kèn giễu cợt hay một pha ầm ỹ bất chợt.
DÀN NHẠC GIAO HƯỞNG VIỆT NAM TẤU NÊN “BẢN GIAO HƯỞNG HÀ NỘI” TRONG "DÒNG CHẢY THĂNG LONG"
Tối 10/10/2026, tại Nhà hát Hồ Gươm, chương trình nghệ thuật đặc biệt “Bản giao hưởng Hà Nội” với chủ đề “Dòng chảy Thăng Long” đã diễn ra trong không khí trang trọng và giàu cảm xúc, nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 – 10/10/2026) và 27 năm Hà Nội được UNESCO vinh danh là Thành phố vì hòa bình.