P.I.TCHAIKOVSKY - CONCERTO PIANO SỐ 1 MỘT BẢN NHẠC ĐẶC BIỆT
Concerto Piano số 1 của Tchaikovsky là một bản nhạc quá đặc biệt, không chỉ là sáng tác thuộc hàng kinh điển của thể loại concerto trong kho tàng nhạc cổ điển thế giới, mà còn là tác phẩm chất chứa ký ức đẹp đẽ của bao người, là bản nhạc gây ấn tượng sâu sắc bởi âm điệu hào hùng ngay mở đầu, thể hiện "chất Nga" không thể lẫn với bất cứ dân tộc nào khác.
Những âm điệu của bản Concerto này có lẽ đã quá quen thuộc với không chỉ người thuộc Liên Xô cũ mà còn với cả những người Nga và mến mộ nước Nga thời đại mới: có cả những người thuộc thế hệ đón xem buổi lễ khai mạc Olympic mùa hè năm 1980 tại Moscow khi họ nghe bản nhạc được vang lên ở chặng cuối cùng trong lễ rước đuốc, cả những người thuộc thế hệ sau đó đã xúc động khi nghe âm điệu ấy trong lễ bế mạc Olympic mùa đông 2014 ở Sochi; và gần đây nhất, bản nhạc được dùng thay cho quốc ca Nga khi các vận động viên Nga được trao huy chương vàng trong kỳ Olympic mùa hè 2020 tại Tokyo.
Mở đầu chương 1 (Allegro non troppo e molto maestoso - Nhanh nhưng không quá vội và rất hoành tráng) vang vọng ba hồi kèn horn trong không gian theo âm hình đi xuống, cả dàn nhạc đệm những hợp âm rực rỡ và chắc chắn, piano xuất hiện sau đảm trách những cột hợp âm này để cho cả dàn nhạc giới thiệu chủ đề mở đầu. Chủ đề mở đầu này tiếp tục được piano thể hiện, và piano dường như bỏ quên dàn nhạc để lao vào tự chất vấn, một cuộc độc thoại riêng mình – đây là một khúc cadenza ngắn và có vị trí lạ thường trong một bản concerto; rồi sau đó được dàn nhạc trở lại “kéo vực” dậy bởi chủ đề mở đầu tráng lệ.
Chủ đề mới xuất hiện sau đó là chủ đề chính của chương (Allegro con spirito – nhanh sinh động) do piano trình bày: đó là một nét dân ca Ucraina đậm chất vũ khúc mà Tchaikovsky đã thoáng nghe từ một người hát rong mù trên phố. Tiếp đến, một giai điệu mới xuất hiện ở bè clarinet là chủ đề 2, và cuối cùng một làn sóng dịu dàng, lạc quan do dàn dây dẫn dắt là chủ đề 3 của chương nhạc. Những giai điệu ấy cứ trao đi chuyền lại từ nhạc cụ này sang nhạc cụ khác, đàn piano thể hiện các cung bậc cảm xúc hoà theo.
Chương đầu tiên chất đầy say mê và cảm xúc, nổi bật vì hình thức độc đáo, khác biệt với các concerto đương thời có lẽ bởi sự phá cách: vị trí đoạn cadenza nằm ngay trước cả khi trình bày chủ đề chính.
Tác phẩm có sự cách tân táo bạo, rời xa truyền thống sáng tác đương thời, có lẽ đó là nguyên nhân mà hai người được tác giả khảo ý có hai thái độ khác xa nhau: Nikolai Rubinstein thì phản đối, chê “vụng về”, còn nghệ sỹ piano, nhạc trưởng lỗi lạc Hans von Bülow lại yêu thích đến độ ông đã dành cho Tchaikovsky những lời đẹp nhất:
…Bản concerto “đã thể hiện vẻ rực rỡ, là một thành tựu nổi bật trong số các tác phẩm của bạn, chắc chắn một điều rằng, hơn bao giờ hết, bạn đã làm phong phú thêm thế giới âm nhạc. Xuyên suốt tác phẩm đặc biệt này, đây thực sự là một sáng tác độc đáo vượt trội, cao quý, đầy sức mạnh, và chất chứa rất nhiều khoảnh khắc hớp hồn; trong đó có sự trưởng thành về hình thức, về phong cách — cách thiết kế và thực hiện, với hòa thanh thuận tai… đến nỗi tôi có thể làm bạn phát mệt khi liệt kê tất cả những khoảnh khắc đáng nhớ khiến tôi cảm ơn tác giả — chưa kể niềm vui được biểu diễn. Nói cách khác, viên ngọc đích thực này sẽ mang lại cho bạn sự biết ơn của tất cả các nghệ sỹ piano".
Bülow ra mắt bản Concerto tại Boston vào tháng 10 năm 1875, và được khán giả Mỹ hoan nghênh nhiệt liệt. Vài năm sau, Nikolai Rubinstein đã gỡ bỏ định kiến về tác phẩm và tự mình biểu diễn. Tchaikovsky đã "rất, rất hạnh phúc" trước sự đổi ý của người bạn mình.
Tác phẩm gồm ba chương:
Chương I – Allegro non troppo e molto maestoso – Allegro con spirito
(mở đầu Nhanh nhưng không quá vội và rất hoành tráng – Nhanh sinh động)
Chương II – Andantino semplice
(khoan thai, giản dị)
Chương III – Allegro con fuoco
(nhanh, nhiệt huyết)
........
Mai Hạnh, 8.2022.
Bài viết nổi bật
DÀN NHẠC GIAO HƯỞNG VIỆT NAM CÔNG BỐ MÙA DIỄN NĂM 2026
Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam (VNSO) trân trọng công bố 10 chương trình Hòa nhạc đặt vé trước (Subscription Concert Series) và một số chương trình khác năm 2026, diễn ra tại Phòng Hòa nhạc Lớn – Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.
TỪ ROCOCO, QUA BÃO TÁP VÀ XUNG KÍCH ĐẾN LÃNG MẠN HOÀ NHẠC ĐẶT VÉ TRƯỚC SỐ 180 - HÀNH TRÌNH NGHỆ THUẬT KÉO DÀI 2 THẾ KỶ
Giao hưởng số 44 của Haydn, Biến tấu trên chủ đề Rococo và Giao hưởng số 5 Mi thứ của Tchaikovsky - ba tác phẩm ở của hai tác giả lớn của thế kỷ 18-19, đều tựu chung những nét tinh hoa nhất của nghệ thuật Rococo, Sturm und Drang và Lãng mạn. Theo dõi ba tác phẩm này, ta có thể thấy rõ quá trình chuyển dịch thẩm mỹ từ vẻ đẹp cân bằng và trang trí sang thế giới hướng nội sâu sắc và kịch tính của âm nhạc giao hưởng châu Âu.
HAYDN - CON NGƯỜI KHI PHỤC VỤ CHỦ NHÂN VÀ KHI ĐƯỢC LÀ CHÍNH MÌNH
Haydn vẫn là người phải đi phục vụ người khác, nên ta có thể nghe âm nhạc của ông trước những năm 1768 còn rất yên ả dễ chịu đúng chất quý tộc nhàn tản. Đó là một Haydn ở tư cách người phụ trách âm nhạc cho gia tộc Eszterházy, nhưng còn một Haydn được tự do đưa những cảm xúc khác của riêng mình vào âm nhạc thì ta phải tìm đến khối sáng tác của ông những năm 1768–1773, một giai đoạn đặc thù nổi tiếng. Đây là thời kỳ Haydn viết nhiều tác phẩm mang màu sắc kịch tính, dữ dội, u tối – rất khác với phong cách cân bằng của ông trước và sau đó.
P. I. TCHAIKOVSKY: GIAO HƯỞNG SỐ 5 MI THỨ, OP.64
Nếu bản giao hưởng số 5 của Beethoven là Định mệnh gõ cửa, thì bản giao hưởng số 5 của Tchaikovsky có lẽ là nỗ lực thoát ra khỏi Định mệnh ấy. Hình tượng “Định mệnh” cũng được Tchaikovsky gói gọn vào một mô-típ – chủ đề chung đi xuyên suốt cả 4 chương của bản Giao hưởng số 5. Chủ đề về định mệnh cũng là những gì Tchaikovsky đã trăn trở suốt nhiều năm.
Tin tức liên quan
CLAUDE DEBUSSY - PRINTEMPS
"Ý tưởng của tôi là sáng tác một tác phẩm mang sắc thái âm thanh thật đặc biệt, bao hàm một dải cảm xúc phong phú. Tác phẩm sẽ mang tên "Printemps" ("Mùa Xuân") – không phải là một bức tranh miêu tả cảnh sắc mùa xuân đơn thuần, mà là mùa xuân của tâm hồn con người.
HISATADA OTAKA - CONCERTO CHO SÁO FLUTE VÀ DÀN NHẠC, OP.30B
Concerto cho sáo Flute và dàn nhạc được Otaka là một ví dụ điển hình cho thể loại concerto flute của Nhật bản thế kỷ XX. Mang đậm tinh thần trữ tình, concerto kết hợp những đoạn độc tấu giàu tính kỹ thuật với các giai điệu êm dịu, trong một cấu trúc dàn nhạc cân bằng và lối viết dành cho flute vừa linh hoạt vừa giàu âm sắc.
JOSEPH HAYDN – GIAO HƯỞNG SỐ 94 ‘NGẠC NHIÊN’ TRÒ ĐÙA BẤT NGỜ TRONG ÂM NHẠC CỔ ĐIỂN
Bạn có biết: trong nhạc cổ điển cũng có những nhạc sỹ rất hay đùa khán giả ngay giữa tác phẩm của mình ? Có những khi, âm nhạc đang dẫn dắt ta vào dòng chảy cảm xúc êm đềm, nhưng có thể, bằng cách nào đó, duyên dáng và đáng yêu, tác giả khiến ta vô thức mỉm cười khi nghe tới một nét nhạc đủng đỉnh, một tiếng kèn giễu cợt hay một pha ầm ỹ bất chợt.
DÀN NHẠC GIAO HƯỞNG VIỆT NAM TẤU NÊN “BẢN GIAO HƯỞNG HÀ NỘI” TRONG "DÒNG CHẢY THĂNG LONG"
Tối 10/10/2026, tại Nhà hát Hồ Gươm, chương trình nghệ thuật đặc biệt “Bản giao hưởng Hà Nội” với chủ đề “Dòng chảy Thăng Long” đã diễn ra trong không khí trang trọng và giàu cảm xúc, nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 – 10/10/2026) và 27 năm Hà Nội được UNESCO vinh danh là Thành phố vì hòa bình.