JOHN ADAMS – SHORT RIDE IN A FAST MACHINE: ÂM NHẠC TỐI GIẢN
JOHN ADAMS – SHORT RIDE IN A FAST MACHINE:
ÂM NHẠC TỐI GIẢN
Âm nhạc tối giản (minimal music – có nơi gọi là âm nhạc tối thiểu) là một dòng nghệ thuật âm nhạc, một dạng thực hành sáng tác xuất hiện từ nửa cuối thế kỷ 20, có phong cách đối lập với ngôn ngữ âm nhạc Cổ điển hay Lãng mạn của thế kỷ 18, 19. Trong khi âm nhạc của những Bach, Beethoven hay Chopin, Brahms... đặc trưng bởi sự phong phú, đầy ắp ý tưởng giai điệu, chứa những bước biến đổi hòa âm liên tục và vẻ đẹp muôn màu của âm sắc các loại nhạc cụ, thì những sáng tác phong cách tối giản của Steve Reich, Philip Glass hay John Adams lại gây ấn tượng ngược lại với người nghe: họ hầu như chỉ cho lặp lại liên tục một hoặc vài nét giai điệu, hoặc mô – típ, có khi chỉ là nhắc đi nhắc lại một nốt hay đơn vị âm thanh trong khoảng thời gian dài, không có nhiều biến động về hòa âm. Thủ pháp sáng tác này không đưa ra bất cứ mạch truyện nào, không hướng tới chủ đích hay hình tượng cụ thể nào, mà khiến người nghe tập trung vào diễn tiến nội tại của âm nhạc.
Một trong những đại diện tiêu biểu của phong cách tối giản trong âm nhạc là John Coolidge Adams (sinh năm 1947) là một nhà soạn nhạc và nhạc trưởng người Mỹ. Ông đã cho ra đời nhiều sáng tác đa dạng thể loại, có cả các sáng tác khí nhạc cho dàn nhạc, concertante, hòa tấu thính phòng, cả các sáng tác thanh nhạc, cho piano và đặc biệt có sáng tác nhạc điện tử.
Trong buổi hòa nhạc đặt vé trước vol. 142, dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam trình bày một sáng tác thuộc trường phái âm nhạc tối giản của John Adams, có tên “Short Ride in a Fast Machine” (tạm dịch: “Chuyến đi ngắn trong một cỗ máy siêu tốc”).
“Short Ride in a Fast Machine” là một sáng tác đầy cảm hứng tươi sáng viết cho dàn nhạc, được hoàn thành vào năm 1986. Tác giả tự gọi tác phẩm là “nhạc hiệu cho dàn nhạc” (“fanfare for orchestra”), có khi ông nói bản nhạc như thể mô tả cảm giác phấn khích khi ngồi vào một chiếc ô tô thể thao siêu tốc. Cảm giác ổn định về tiết tấu là cảm giác nổi bật nhất mà khán giả có thể cảm nhận, và nó chứa những đặc điểm cơ bản của âm nhạc tối giản: các tín hiệu âm thanh được nhắc lại liên tục, thăng bằng về nhịp điệu và hòa thanh bình ổn tối đa, không giống bất cứ sáng tác nào trong nghệ thuật châu Âu suốt hàng trăm năm trước kia. Tuy nhiên, sự đơn giản trong tác phẩm không hoàn toàn là một thứ gì dễ giải thích. Ở trong khối chuyển động mà như không chuyển động ấy, dường như có một sức hấp dẫn rất riêng, dẫu tưởng như bình lặng nhưng lại khuấy động tâm trí của người nghe.
Mai Hạnh, 5.2022
Bài viết nổi bật
DÀN NHẠC GIAO HƯỞNG VIỆT NAM CÔNG BỐ MÙA DIỄN NĂM 2026
Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam (VNSO) trân trọng công bố 10 chương trình Hòa nhạc đặt vé trước (Subscription Concert Series) và một số chương trình khác năm 2026, diễn ra tại Phòng Hòa nhạc Lớn – Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.
TỪ ROCOCO, QUA BÃO TÁP VÀ XUNG KÍCH ĐẾN LÃNG MẠN HOÀ NHẠC ĐẶT VÉ TRƯỚC SỐ 180 - HÀNH TRÌNH NGHỆ THUẬT KÉO DÀI 2 THẾ KỶ
Giao hưởng số 44 của Haydn, Biến tấu trên chủ đề Rococo và Giao hưởng số 5 Mi thứ của Tchaikovsky - ba tác phẩm ở của hai tác giả lớn của thế kỷ 18-19, đều tựu chung những nét tinh hoa nhất của nghệ thuật Rococo, Sturm und Drang và Lãng mạn. Theo dõi ba tác phẩm này, ta có thể thấy rõ quá trình chuyển dịch thẩm mỹ từ vẻ đẹp cân bằng và trang trí sang thế giới hướng nội sâu sắc và kịch tính của âm nhạc giao hưởng châu Âu.
HAYDN - CON NGƯỜI KHI PHỤC VỤ CHỦ NHÂN VÀ KHI ĐƯỢC LÀ CHÍNH MÌNH
Haydn vẫn là người phải đi phục vụ người khác, nên ta có thể nghe âm nhạc của ông trước những năm 1768 còn rất yên ả dễ chịu đúng chất quý tộc nhàn tản. Đó là một Haydn ở tư cách người phụ trách âm nhạc cho gia tộc Eszterházy, nhưng còn một Haydn được tự do đưa những cảm xúc khác của riêng mình vào âm nhạc thì ta phải tìm đến khối sáng tác của ông những năm 1768–1773, một giai đoạn đặc thù nổi tiếng. Đây là thời kỳ Haydn viết nhiều tác phẩm mang màu sắc kịch tính, dữ dội, u tối – rất khác với phong cách cân bằng của ông trước và sau đó.
P. I. TCHAIKOVSKY: GIAO HƯỞNG SỐ 5 MI THỨ, OP.64
Nếu bản giao hưởng số 5 của Beethoven là Định mệnh gõ cửa, thì bản giao hưởng số 5 của Tchaikovsky có lẽ là nỗ lực thoát ra khỏi Định mệnh ấy. Hình tượng “Định mệnh” cũng được Tchaikovsky gói gọn vào một mô-típ – chủ đề chung đi xuyên suốt cả 4 chương của bản Giao hưởng số 5. Chủ đề về định mệnh cũng là những gì Tchaikovsky đã trăn trở suốt nhiều năm.
Tin tức liên quan
A. DVOŘÁK - GIAO HƯỞNG SỐ 8 SOL TRƯỞNG
Giao hưởng số 8 Sol trưởng của Antonín Dvořák (1841 – 1904) là một bản nhạc ngập tràn sức sống, như khắc hoạ một khung cảnh thôn quê rộn rã, tưng bừng: ta nghe nhạc là có thể thấy trước mắt cảnh những nông dân Bohemian đang khiêu vũ, tiếng kèn gọi từ xa dội lại, tiếng chim gọi bầy ríu rít trong rừng…. Đó là một thế giới đầy mê hoặc, vừa đắm say vừa mang cảm giác bình yên khó tả.
F. MENDELSSOHN - CONCERTO VIOLIN MI THỨ, OP. 64
Không ai không khỏi sững sờ và không thấy như bị mê hoặc khi lần đầu nghe những thanh âm mở ra bản Concerto Violin của Mendelssohn cất lên bên tai. Cây đàn solo kiêu hãnh và lôi cuốn, tiếp tục tạo thành một dòng chảy chạy nốt nhanh và tinh tế - bravura - kéo người nghe đi với một sức hấp dẫn không thể chối từ, và kể cả có nghe lại nhiều lần, hàng trăm nghìn khán giả vẫn xao động và ghi nhớ.
GIOACHINO ROSSINI - OVERTURE THỢ CẠO THÀNH SEVILLE
Il barbiere di Siviglia - Thợ cạo thành Seville là vở opera hài nổi tiếng nhất của Rossini, dựa trên vở kịch cùng tên của đại văn hào Pháp Beaumarchais. Câu chuyện xoay quanh bá tước Almaviva, cô gái trẻ Rosina và anh thợ cạo Figaro lanh lợi.
HÒA NHẠC ĐẶT VÉ TRƯỚC SỐ 183 ROSSINI – MENDELSSOHN – DVORÁK
Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam trân trọng giới thiệu Subscription Concert Vol. 183 dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Kim Xuân Hiếu cùng nghệ sỹ violin Hoàng Hồ Khánh Vân.