J. HAYDN – GIAO HƯỞNG SỐ 44 MI THỨ (“TRAUERSYMPHONIE”)
Giao hưởng số 44 giọng Mi thứ (1772) là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất của giai đoạn Sturm und Drang (Bão táp và Xung kích) trong sự nghiệp của Joseph Haydn, khi ông đang phục vụ tại triều đình Esterházy. Giai đoạn này (khoảng cuối thập niên 1760 – đầu 1770) nổi bật bởi màu sắc cảm xúc mãnh liệt, những giọng thứ kịch tính và cách xử lý động lực mạnh mẽ hơn so với phong cách cổ điển cân bằng thường thấy. Bản giao hưởng mang biệt danh “Trauersymphonie” (Giao hưởng Tang lễ) – một tên gọi xuất hiện muộn hơn – gắn với truyền thuyết rằng Haydn từng mong muốn chương chậm của tác phẩm được trình diễn trong tang lễ của mình. Cả mô típ mở đầu mạnh bạo và nét sầu bi theo sau đều thể hiện rõ xu hướng biểu cảm sâu sắc của phong cách mới này.
Chương I (Allegro con brio) ở hình thức sonata, bắt đầu bằng một mô típ bốn nốt đồng âm, sắc gọn và đầy căng thẳng, xuất hiện xuyên suốt chương nhạc như một hạt nhân phát triển. Mô típ này trở thành đặc điểm chủ đạo của chủ đề thứ nhất, được xử lý liên tục bằng các kỹ thuật biến đổi, đối đáp và dồn nén động lực. Chủ đề thứ hai mang tính tương phản rõ rệt, chuyển sang giọng Sol trưởng, mềm mại và trữ tình hơn, tạo nên sự cân bằng cần thiết trong cấu trúc sonata. Tuy nhiên, ngay cả trong những đoạn dịu hơn, cảm giác căng thẳng vẫn luôn tiềm ẩn nhờ cách xử lý tiết tấu gấp gáp và hòa âm tối.
Haydn đảo vị trí thông thường của hai chương giữa: thay vì chương chậm trước rồi đến menuet, ông đặt chương vũ khúc lên trước.
Chương II (Menuetto – Allegretto) không chỉ là một điệu menuet cung đình đơn giản mà mang màu sắc nghiêm nghị và gần như kịch tính. Kết cấu phức điệu được thể hiện rõ qua sự mô phỏng giữa các bè dây cao và bè dây trầm lệch nhau một ô nhịp, tạo nên cảm giác đuổi bắt và căng thẳng. Phần Trio ở giữa chuyển sang màu sắc ấm áp hơn, nhẹ nhàng và thoáng đãng, như một khoảnh khắc tạm lắng giữa bầu không khí nghiêm trang của toàn chương.
Chương III (Adagio) là một trong những chương chậm đẹp nhất của Haydn. Dàn dây được hãm tiếng (con sordino), tạo nên âm sắc dịu và mờ ảo. Không còn bão tố hay xung lực mạnh mẽ, âm nhạc chuyển sang một trạng thái tĩnh lặng và suy tưởng. Những đường giai điệu của oboe và cor nổi bật trên nền dây mềm mại, tạo nên một bầu không khí trang nghiêm nhưng thanh thản, như một khoảnh khắc chiêm nghiệm nội tâm giữa thế giới đầy biến động.
Chương IV (Finale – Presto) quay trở lại với năng lượng dữ dội và căng thẳng của chương đầu. Nhịp đi nhanh, các mô hình tiết tấu gấp gáp và sự phát triển liên tục của chất liệu chủ đề tạo nên cảm giác thôi thúc không ngừng. Chủ đề chính gần như luôn hiện diện dưới nhiều hình thức biến đổi khác nhau, khiến toàn bộ chương nhạc mang một sức căng tập trung mạnh mẽ cho đến những ô nhịp cuối cùng.
Giao hưởng số 44 được viết cho dàn nhạc cổ điển gồm bộ dây, hai oboe và hai cor. Dù lực lượng không lớn, Haydn đã khai thác tối đa khả năng đối thoại giữa các nhóm nhạc cụ, tạo nên một thế giới âm thanh vừa cô đọng vừa mãnh liệt. Tác phẩm ngày nay được xem là một trong những ví dụ điển hình cho phong cách Sturm und Drang trong âm nhạc giao hưởng thế kỷ XVIII.
----
Mừng sinh nhật Joseph Haydn - người đã định hình thể loại giao hưởng và biên chế dàn nhạc giao hưởng thời kỳ Cổ điển: 31.3.1732 - 31.3.2026.
----
Mai Hạnh, 31.3.2026.
Bài viết nổi bật
DÀN NHẠC GIAO HƯỞNG VIỆT NAM CÔNG BỐ MÙA DIỄN NĂM 2026
Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam (VNSO) trân trọng công bố 10 chương trình Hòa nhạc đặt vé trước (Subscription Concert Series) và một số chương trình khác năm 2026, diễn ra tại Phòng Hòa nhạc Lớn – Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.
TỪ ROCOCO, QUA BÃO TÁP VÀ XUNG KÍCH ĐẾN LÃNG MẠN HOÀ NHẠC ĐẶT VÉ TRƯỚC SỐ 180 - HÀNH TRÌNH NGHỆ THUẬT KÉO DÀI 2 THẾ KỶ
Giao hưởng số 44 của Haydn, Biến tấu trên chủ đề Rococo và Giao hưởng số 5 Mi thứ của Tchaikovsky - ba tác phẩm ở của hai tác giả lớn của thế kỷ 18-19, đều tựu chung những nét tinh hoa nhất của nghệ thuật Rococo, Sturm und Drang và Lãng mạn. Theo dõi ba tác phẩm này, ta có thể thấy rõ quá trình chuyển dịch thẩm mỹ từ vẻ đẹp cân bằng và trang trí sang thế giới hướng nội sâu sắc và kịch tính của âm nhạc giao hưởng châu Âu.
HAYDN - CON NGƯỜI KHI PHỤC VỤ CHỦ NHÂN VÀ KHI ĐƯỢC LÀ CHÍNH MÌNH
Haydn vẫn là người phải đi phục vụ người khác, nên ta có thể nghe âm nhạc của ông trước những năm 1768 còn rất yên ả dễ chịu đúng chất quý tộc nhàn tản. Đó là một Haydn ở tư cách người phụ trách âm nhạc cho gia tộc Eszterházy, nhưng còn một Haydn được tự do đưa những cảm xúc khác của riêng mình vào âm nhạc thì ta phải tìm đến khối sáng tác của ông những năm 1768–1773, một giai đoạn đặc thù nổi tiếng. Đây là thời kỳ Haydn viết nhiều tác phẩm mang màu sắc kịch tính, dữ dội, u tối – rất khác với phong cách cân bằng của ông trước và sau đó.
P. I. TCHAIKOVSKY: GIAO HƯỞNG SỐ 5 MI THỨ, OP.64
Nếu bản giao hưởng số 5 của Beethoven là Định mệnh gõ cửa, thì bản giao hưởng số 5 của Tchaikovsky có lẽ là nỗ lực thoát ra khỏi Định mệnh ấy. Hình tượng “Định mệnh” cũng được Tchaikovsky gói gọn vào một mô-típ – chủ đề chung đi xuyên suốt cả 4 chương của bản Giao hưởng số 5. Chủ đề về định mệnh cũng là những gì Tchaikovsky đã trăn trở suốt nhiều năm.
Tin tức liên quan
J. OFFENBACH – OVERTURE “ORPHÉE VÀO ĐỊA PHỦ”
Năm 1858, Offenbach dựng operetta dài đầu tiên của mình, Orphée aux Enfers ("Orphée vào cõi địa phủ"), đến nay vẫn là một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của ông. Offenbach chỉ dựa trên truyền thuyết đó mà xây dựng nên một cốt truyện mang tính chất đả kích: trong phiên bản operetta của ông, Orphée không phải là con trai của thần Apollo mà chỉ là một thầy giáo violin, khi vợ bị Diêm vương bắt mất thì vui mừng vì được thoát khỏi cuộc hôn nhân không tình yêu, nhưng rồi vì ràng buộc đạo đức mà phải lên đường đi giải cứu nàng.
JOHN ADAMS – SHORT RIDE IN A FAST MACHINE: ÂM NHẠC TỐI GIẢN
Âm nhạc tối giản là một dòng nghệ thuật âm nhạc, một dạng thực hành sáng tác xuất hiện từ nửa cuối thế kỷ 20. Một trong những đại diện tiêu biểu của phong cách tối giản trong âm nhạc là John Coolidge Adams (sinh năm 1947) là một nhà soạn nhạc và nhạc trưởng người Mỹ. “Short Ride in a Fast Machine” là một sáng tác đầy cảm hứng tươi sáng viết cho dàn nhạc, được hoàn thành vào năm 1986. Tác giả tự gọi tác phẩm là “nhạc hiệu cho dàn nhạc” (“fanfare for orchestra”), có khi ông nói bản nhạc như thể mô tả cảm giác phấn khích khi ngồi vào một chiếc ô tô thể thao siêu tốc.
PQ PHAN - THƠ VÀ MÚA CONCERTANTE
Thơ và múa concertante cho độc tấu dương cầm và dàn nhạc thính phòng (2017-18) viết tặng cho nghệ sỹ dương cầm Jean-Louis Haguenauer. Tác phẩm có hai phần trình diễn liên tục, đề cao chiều sâu nội tâm và cả tính cách bên ngoài của Jean-Louis. Tác phầm Thơ và múa concertante thể hiện tinh thần mỹ thuật của Việt Nam
GABRIEL FAURÉ – CONCERTO VIOLIN RE THỨ, OP. 14
Gabriel Urbain Fauré (1845 - 1924) là nhà soạn nhạc, nghệ sỹ organ, nghệ sỹ piano và nhà sư phạm âm nhạc nổi bật của Pháp. Ông là một trong những nhà soạn nhạc Pháp hàng đầu trong thế hệ của mình, và phong cách âm nhạc của ông đã ảnh hưởng đến nhiều nhà soạn nhạc thế kỷ 20. Bản Concerto Violin cung Re thứ, op. 14 là một tác phẩm ít người biết tới của Gabriel Fauré.